Personal essays
When you drive from
In 1925 he went for his study to
Sumatra is one of the most beautiful islands of
In 1934 the whole world fell into a big economic crisis. The firm in
Of course I had to go to school again, so I had to leave my parents
and had to stay in a boardinghouse in Tasikmalaya. The plantation was too far
from school. This lasted only 6 months but to me it seemed much longer!
But after those long 6 months we went to the most loveliest town ever, we went
to
My life between
I used to walk for hours over the plantation with my father. We
talked a lot, he was my best friend, the best friend I ever had. My father was
born in
In 1940
And then
Our parents and teachers told us that the Dutch would fight till the
last man, never would we give
I was almost 15 years old when the Japanese soldiers
walked into
@
We went to the plantation , the Japanese had closed all our schools
and Dutch became a forbidden language. The Indonesian police came to put seals
upon all the radios from the Dutch living in
My father had to bring his car to the nearby police-post. It was no longer his car, it belonged to the Japanese Army. My father did not receive any papers telling that he had delivered his car. Some Indonesians were laughing. The white master had to handover his car to the Japanese Army. My father and I had to walk all the way back home, my father with tears in his eyes. He was very worried what was going to happen to his wife and his daughters! My father, like all Dutch, had to pay 150 guilders for his gnewh Japanese identity card and 80 guilders for my mothers card, in those days a fortune. This was of course pure theft. My dad had to work for a very small salary but at least we were still free.
In February 1943 my father had to leave the plantation. He asked me
to look after my mother and my two younger sisters until the war was over and
he could come back.16th of April 1943, it was my sixteenth birthday
and I was allowed to visit my father in his camp in
Only 8 years earlier I had told my grandfather that I was going back to my daddy. June 1943 my mother, my two sisters and I, had to leave the plantation.Rasmina our beloved old cook started crying, Karto the head-superintendent who was from now on in charge of the plantation Sumber Sewu stood at attention and all the other Indonesians around us did the same: g Hormat ( respect) to Mr. and Mrs.van Kampenh he said.
My mother started crying and I had tears in my eyes, she handed
Karto the keys of our small but oh so happy house. We left with four
rucksacks. We had to leave everything behind us, also my mountain-horse,
the two adorable little white dogs Molly and Dolly, our sweet cats, the birds,
the rabbits and the fowls. We lost everything. This cosy small house was no
longer our home. My poor mother couldnft stop crying.
We were brought into a camp for women and children in
We never received any papers about a legal process or anything else
telling us what happened to my father. Also the Red Cross couldnft give us any information.February 1944 we ( mother, sisters
and I ) were dumped into trucks and we drove through Malang to the station. All
along the road were many very young Indonesians laughing and were calling us
names. Of course the white masters were now nothing more but slaves to the
Japanese Army. I bent my head , my eyes were full of tears.I felt
terribly sad that very day, because all this happened in
We were brought by train, in good vans, but without food and without
anything to drink 24 hours long in the sun, to Ambarawa,
All day long I had to load and unload heavy big stones. I had to work on the land. I had to bring heavy cases on cavalry wagons to the station of Ambarawa about one hour walking from Banyu Biru and of course one hour back. It was a very hard job.Most of the Indonesians we passed on the road felt sorry for us, but of course there was no contact, that was strictly forbidden.Every two weeks I had a malaria attack, I had tropical abscesses underneath my feet and in the end I also suffered from oedema. My mother too had malaria and an other type of oedema, my younger sister had jaundice and the youngest one also had malaria and she became completely apathetic. She lost a part of her memory, she can not remember my father or the places where we used to live before the war.
And daily I prayed in myself, asking God to protect my parents and
my sisters. We really wanted to see this horrible war to come to a speedy
conclusion, because the whole situation was so inhuman. I have seen very brave
women who gave me reason to stay optimistic. I have seen little boys been taken
away from their mothers and been sent to a camp for men only. They stood there
on a truck, 10 years old leaving their mothers while their fathers were
somewhere else maybe in
Also my mother, my sisters and I became sicker every day, specially the last 6 months.We were the victims of hatred of racism and sadism and that is very difficult to understand when you are a teenager, nothing more than a schoolgirl.We couldnft understand Japanese, so they screamed louder and louder, only sometimes we had a interpreter.Every morning we had to bow for the emperor Hirohito, bow for the Japanese Army and we were so terrible tired, many of us could hardly stand up straight.During the last six months about six to seven people a day died in our camp. In our concentration-camp 5500 women and children were kept as prisoners, although the prison was built for 500 persons.
And each time there was less to eat, less place to sleep, and we tried so hard to get those lice out of your hair, tried to kill all those bugs. We tried to sleep as much as we could. But every two weeks I was also on night duty from 2 a.m. till 4 .am. several women had to walk through a part of the camp, two women together, it was quite cold at night, our clothes were worn out, and of course our shoes too. Most of us walked barefoot.
During one of those nights a woman, completely naked, was running through the camp while she couldnft stop screaming, she had lost her mind. We had to wake up our Dutch camp-head Mrs. Eigeleberg. Two Japanese took the poor woman away out of the camp and we never saw her again.
We were punished for each battle the Japanese Army lost against
America.And
And then all of a sudden the War was over. A terrible bomb fell on
Three weeks later our next war began. The young Indonesians were
stimulated 3½ years long by the Japanese propaganda gHate the Dutchh. They planned to kill
all the Dutch who were still waiting in their camps for better days. They
killed thousands of Eurasians in Java for these had been free during the
war with
Lord Mountbatten ordered the Japanese Army and their Kempeitai to protect the Dutch prinoners of war (POWs), because he could not so quickly send his own troops to Indonesia.After the War, America divided us in gThe Pacific Warh and gThe South East Asia War. So we came under the protection of Great Britain and Australia.
History has forgotten most of those from outside The Pacific War for
they did not fall under
When the British soldiers came, they took us out of those
dangerous camps to a protected town
I stood there on that ship that took me away from everything I
loved, my father and from
In
It took me 10 years to get myself out of this nightmare. I
began to realize that this was not what my father had expected from me. I
slowly found myself back. Only talking about that dirty war or about my father
I just couldnft. Until in 1995 one of my friends, also
from
gYou must go back to Indonesia and fasth she said.
And so we decided to go to Indonesia in 1996 where we arrived
the13th of September, on my fatherfs
birthday, on the island Sumatra.
When our plane landed on Javafs ground I had
tears of pure joy in my eyes. I had left the Dutch East Indies in
1946 and now in 1996 I was back home in
I have been told during this visit, that all the men were tortured once a week in that prison. I saw the place, the cell, where my father had to live. In the cell was just on a bed of cement without a mattress and above his head a lamp, burning day and night. There was also one hole in the floor, which was used as a toilet. During the monsoon water from the toilets, including the vermin, was all over the place. Very unhygienic! That someone you love so much has died in such horrible circumstances is almost too much to bear. And then not even a grave where I could bring some flowers. Nothing !! Just empty nothing ! My father lived almost two years long in this prison he has most certainly fought for his life, he wanted to come back to us. But he lost this fight, he died in pure misery.
I went to the plantation Sumber Sewu where I was received very
warmly. The people of the plantation brought my father back to life . It was an
absolutely wonderful and a deep emotional experience. My Indonesians, my mother
country Indonesia, gave me back what I had missed so much: gSunshine in my hearth. I have taken it
with me back to
In the year 2000 I went with a group of other Dutch war victims to
This was a long story to tell you how I lost my best friend, my father!
@
HOME@
INTERNERING
WAAROM, HOE EN IS TOENADERING HAALBAAR?
Een compilatie van voordrachten gehouden tijdens
mijn reis in 2003 naar Japan
door drs A.A. Fermin
INTRO 5
WAT DREEF JAPAN
NAAR NEDERLANDS-INDIË .
6
1.1 Japanse
dreiging
.8
1.1.1 Hoe
is de Westerse invloed ontstaan? 10
1.1.2 Waarom Westerse invloed uitschakelen? 11
1.2 Groot
Aziatische Welvaartsstaat 11
1.2.1 Territoriale
uitbreiding @@@@@12
1.2.2 Uitschakelen
invloed 15
INTERNERING EN
HOUDING JAPANNERS @@@@@16
2.1 Internering @@@@@16
2.1.1 Organisatie @@@@@19
2.1.2 Voedselvoorziening 20
2.1.3 Onderlinge
verhoudingen 21
2.2 Houding
Japanners 22
2.2.1 Wrede
handelingen 24
2.2.2 Vriendelijke
handelingen 25
2.2.3 Respectvol
optreden 26
2.3 Nasleep 28
TOENADERING 32
3.1 Is
toenadering haalbaar? 33
3.1.1 Wat
deed ik en hoe? 33
3.1.2 Reacties 34
3.1.3 Afweging
van de reacties 38
3.2 Nuttig
effect van de reis 42
3.3 Wederzijds
begrip? 44
EPILOOG 45
LITERATUURLIJST 48
INTRO
In 2003 maakte
ik een gpilgrimage of reconcilia-tionh of verzoeningsreis naar Japan. Daarheen vloog
ik met vier Britse oud-militairen die krijgs-gevangenen waren geweest van de
Japanners in de tweede wereldoorlog. Er waren ook vier vrouwen wier vader,
broer of echtgenoot in Japanse krijgs-gevangenschap waren bezweken. In totaal
reisden eenentwintig mensen, inclusief partners en een vier koppige
begeleiding, naar Japan.
Die gpilgrimage
of reconciliationh of verzoe-ningsreis werd georganiseerd door de Britse,
Christelijke organisatie AGAPĚ [Grieks voor: gbroederlijke liefdeh]. De reis en
het verblijf werd gefinancierd door het Japanse Ministerie van Bui-tenlandse
Zaken en andere sponsoren, zoals All Nippon Airways en Sumitomo.
Doel van AGAPĚ
en haar verzoeningsreizen is tweeledig. De eerste doelstelling is Britse
oud-militairen te helpen bij het psychisch verwerken van traumatische
ervaringen die zij hebben opge-daan in Japanse krijgsgevangenschap. Door de
ex-krijgsgevangen in Japan een verhaal te laten ver-tellen over hun
oorlogservaringen kunnen zij hun gemoedservaringen van zich af praten. Het tweede
oogmerk is verbetering van onderlinge menselijke verhouding tussen de Britten
en de Japanners.
Aldus vertelde
de ene ex-krijgsgevangene over zijn slavenarbeid aan de Birma-spoorweg, de
an-dere over zijn dwangarbeid in een kolenmijn van Japan. De derde beschreef
zijn arbeid in de Chan-gi gevangenis te Singapore en de vierde over de aanleg
van een vliegveld op Ambon. Zo kon ook ik, als enige Nederlander in het
gezelschap, mijn verhaal doen over de Japanse bezetting van voor-malig
Nederlands-Indie; de internering van bur-gers en de houding van de Japanse
bewakers je-gens de geïnterneerden ten einde mijn gkwetsin-gen van de psyche
verduwenh. Metterdaad heeft de reis mijn gevoelens van haat gelouterd[1][1].
Ten aanzien van
de verbetering van de intermen-selijke verhoudingen meende ik door de hand te
reiken aan hen die om vergiffenis vroegen, tot verzoening met de gde Japannerh
te komen. Meer pragmatische dan de evangelische AGAPĚ meen ik gniet te moeten
omzien in wrok, maar te moe-ten zoeken naar bezinning op het leed dat is
geleden en om de conclusie ervan door te geven aan de volgende generatieh[2][2].
Je kunt immers
niet blijven haten.
De stuwende factor achter mijn bezoek en het schrijven en vertellen van
mijn verhaal, is de gedachte aan mijn moeder, die in het Jappenkamp is
overleden. Zij had mij toen, als jongentje van zes of zeven jaar geleerd: ghaat hen niet,
wij zijn allen kinderen van één Vaderh. Aldus hoopte ik tot toenadering,
dialoog en wederzijds begrip te komen. Dit doel heb ik daar niet
geheel bereikt. Het opwekken van wederzijds begrip in Japan stuitte
op een muur van formele ontkenning van schuld.
De reis naar
Japan was als het beklimmen van een berg. Niet gemakkelijk, maar het resultaat
was louterend. Voor mij, ja, maar voor gde Japanner g betwijfel het.
Na terugkomst
uit Japan, ben ik mijn verhaal gaan omzetten. In de eerste plaats ten behoeve
van fa-milieleden, vrienden en kennissen in Nederland. In tweede aanleg voor
gebruik bij ontmoetingen met de naoorlogse generatie Japanners, zoals de
Japanse studenten die hier een studie volgen of jonge bestuursfunctionarissen
bij Japanse bedrij-ven hier te lande.
Bij de bewerking van mijn verhaal ben ik gaan inzien
dat de term gverzoeningh onjuist gekozen is. gVerzoeningh komt in het Oude
testament [Lev.17:11] enkel en alleen tot stand via het Opperwezen. In
het Nieuwe Testament doelt het woord gverzoenenh eerst op de verandering in de
verhouding tussen partijen en dan op Gods zegen [Matth.5:24]. Een uitleg over
de verschillen tussen het Hebreeuwse werkwoord gverzoenenh [kafar] en
het Griekse werkwoord apokatallassō evoor gaat mij te ver. In dit
opstel versta ik onder ver-zoenen: het terugbrengen van een verstoorde
relatie in de rechte verhouding door middel van toenadering, dialoog en
wederzijds begrip. Vandaar mijn vraag of toenadering haalbaar is.
Dus, zonder er
een bijbels verhaal van te maken, wilde ik in Japan vertellen waarom en hoe de
be-zetting en internering was. Dat wil ik nu nog in Nederland doen. Tevens
poogde ik in Japan toena-dering te bewerkstelligen, tot overeenstemming te
komen en wederzijds begrip op te wekken voor elkanders doorgemaakte ellende.
Ook dat wil in Nederland blijven doen want met het opbouwen van een
vriendschappelijk gezindheid lever ik mijn bijdrage aan het herstel van de
verstandhou-ding tussen Japanners en Nederlanders. Niet tus-sen de staten Japan
en Nederland, dat is een zaak voor de overheden, maar tussen Japanners en
Ne-derlanders. Deze relatie bestaat al sinds 1600, maar is verstoord door de
bezetting van toenmalig Nederlands-Indië en de internering van de burgers daar
[1942-1945].
Wel nu, het
eindproduct bevindt zich in uw of jouw handen. Dit product is beslist niet
bedoeld als een litanie van of klaagzang over nare ervarin-gen, de dood van
mijn moeder of de schrammen op mijn ziel, maar als een nuchter opstel. En om
mijn verhaal zo objectief mogelijk te laten zijn heb ik gekozen voor een
indeling in drieën:
1. WAT
DREEF JAPAN NAAR
NEDERLANDS-INDIË?
De tijd vanaf mijn
geboorte in 1936 tot de in-ternering in 1942 was voor mij alleszins prettig. Ik
speelde de hele dag buiten en zorgen maakte ik mij niet. Mijn ouders
daarentegen wel. Voor hen was het een moeilijke tijd.
De dertiger
jaren van de twintigste eeuw werden namelijk gekenmerkt door een wereldwijde
eco-nomische crisis. In vele landen namen regeringen maatregelen om een eind te
maken aan de finan-ciële wantoestanden. Die maatregelen overstegen soms het
sociaal en economisch element. Zo streefde Hitler in Duitsland naar een
gGroot-Duitslandh als een politiek en economisch cen-trum van de wereld. Ook in
Oost-Europa was er een streven naar een wereldmacht, een gdictatuur van het
proletariaath onder toezicht van de Com-munistische Partij. In West-Europa
daarentegen hadden de regeringen hun beleid gericht op het behoud van de
democratische rechtsorde. Tevens op herstel van de economische en financiële
toe-stand door middel van bezuinigingen.
De wereldwijde
economische crisis was eveneens in Azië merkbaar. Zo was in Nederlands-Indië de
uitvoer gedaald van 718 tot 133 miljoen gulden. Hierdoor waren de inkomsten en
lonen gedaald. Vooral de lokale bevolking, die haar inkomsten direct aan de
export ontleende, werd zwaar ge-troffen. Het algemeen besteedbare inkomen was er
nog maar 55 miljoen gulden, terwijl dat 199 miljoen was in 1930.
Die terugval
was reden voor het Nederlands-Indisch Gouvernement om ook in Indië de
Ne-derlandse bezuinigingsmaatregelen in te voeren.
In Japan zocht
de Japanse regering eveneens naar wegen voor verbetering van de slechte
econo-mische toestand in dat land. De Japanse overheid trachtte met subsidies
de productie van goedkope artikelen te verhogen in de verwachting dat daar-door
de uitvoer zou toenemen.
Metterdaad nam
de Japanse export van die goed-kope producten naar landen, waar de koopkracht
minder was geworden toe. Zo steeg de Japanse uitvoer naar Nederlands-Indië van
11 tot 30%. Het gevolg was dat er meer Japanse schepen Indië binnenkwamen en
met grote hoeveelheden grond-stoffen naar Japan terugkeerden. De Nederlandse
export en import nam daardoor af, waarop het Gouvernement maatregelen nam ter
bescherming van de eigen handel en handelsvaart.
Door deze
tegenmaatregelen in 1935 veranderde de gunstige toestand voor Japan opeens.
Mede doordat zulke handelsbeschermende maatregelen ook door andere koloniale
machten in Zuid-oost-Azië werden genomen, ontstond er in Japan een groot tekort aan grondstoffen. Hierdoor
stagneer-de de industriële groei daar.
Die situatie
benauwde Japan.
De Japanse regering reageerde daarom fel op al de belemmeringen. Zij
dreigde de invloed van alle koloiale machten uit te schakelen om
zelf over de grondstoffen in die gebieden te beschikken[3][3].
1.1 JAPANSE
DREIGING
De ernst van
die dreiging werd duidelijk toen Ja-pan in 1937 het veroverde Mantsjoerije ging
uitbreiden door de inname van de steden Peking, Nanking, Sjanghai, Kanton. Deze
expansie lever-de wel terreinwinst op maar niet een grotere aan-voer van
grondstoffen. Daarom richtte Japan zich op Zuidoost-Azië. In het bijzonder op
Nederlands-Indië. Daar bevonden zich namelijk de grootste hoeveelheid
grondstoffen [bauxiet, kapok, kinine, koffie, palmolie, rijst, rubber, ruwe
olie, thee en tin] die Japan nodig had.
Die Japanse
dreiging in de richting van Neder-lands-Indië werd steeds grimmiger naarmate
het Nederlands-Indisch Gouvernement meer en stren-gere tegenmaatregelen nam en
de Japanse voor-raad aan grondstoffen kleiner werd. Hierdoor dreigde Japan
steeds afhankelijker te worden van de grondstofleverende staten in
Zuidoost-Azië.
Dat wilde Japan
niet!
De
onafhankelijkheid van Japan probeerde de Japanse regering in eerste instantie
via diploma-tiek overleg. Daarbij persisteerde de Japanse rege-ring in gunstige
handelsvoorwaarden. Toen echter dat volhardende beleid niet direct resultaat
ople-verde, begon de regering te dringen en te dwin-gen.
Japan begon
daadwerkelijk zijn invloedsfeer over Zuidoost-Azië uit te strekken. Heimelijk
maakte Japan plannen om de gdoor Westerse machten bezette gebieden in
Zuidoost-Azië te bevrijdenh Doel was het gbevrijdeh gebied tot een Japanse
nederzetting te maken en over de grondstoffen daar te kunnen beschikken. In dat
kader kwam er in de dertiger jaren opeens een stroom[4][4] van mi-granten
op gang. Onder de talrijke middenstan-ders, zoals fotografen, kleermakers,
restau-ranthouders, naar Nederlands-Indië bevonden zich vele spionnen. Deze
hadden tot taak het gezag daar te ondermijnen en vitale onderdelen van het
bedrijfsleven te saboteren. Als voorbeeld noem ik de gleuke kiekjes van de kusth
door Japanse gfotografenh gemaakt. Feitelijk bleken het indi-caties te zijn van
plekken die geschikt waren voor een invasie of landing van Japanse troepen. [In
dit respect neem ik de huidige groei van het aantal Japanse restaurants en
winkels in Nederland met argus ogen waar.] Verder moesten deze, als Ja-panse
handelslieden vermomde spionnen het poli-tiek bewustzijn voor een onafhankelijk
Indonesië activeren. Ook moesten zij de lokale bevolking gjapannerenh. De
bedoeling daarvan was dat de bewoners van de Indonesische Archipel een
pro-Japanse mentaliteit er op na zouden gaan houden.
De Japanse
spionageactiviteiten riepen uiteraard contra-activiteiten op, maar de Japanners
lieten zich niet weerhouden! De Japanse regering hand-haafde haar buitenlandse politiek.
De Japanse
regering schroefde zelfs de druk steeds meer op. In 1939 deelde zij het
Nederlands-Indisch Gouvernement, en ook andere koloniale machten, mee gzich
daadwerkelijk verbonden te voelen met de onderdrukte landen in Zuid-oost-Aziëh.
Op deze missive volgde een diplomatieke mededeling waarin de Japanse regering
op niet mis te verstane toon aangaf gbereid te zijn een oorlog te riskeren om
de bezette landen te bevrij-denh. Begin 1940 liet de Japanse regering nog eens
heel expliciet weten dat de grondstoffen van Zuidoost-Azië het doel was van
haar buitenlandse politiek[5][5].
Japan
onderstreepte de ernst van zijn diplomatieke boodschappen door metterdaad Frans
Indo-China te gbevrijdenh. Een Japanse legermacht bezette het Franse gebied van
Cambodja, Laos en Vietnam alsook Thailand en het Britse Birma. Die inval viel
samen met de bezetting van grote delen van Europa door Duitsland in 1940. De
inval gebeurde overigens met toestemming en steun van de pro-Duitse
Vichy-regering in het door Duitsland be-zette Frankrijk. De Japanse bezetting
van Indo-China leverde niet alleen grondstoffen op maar diende ook, meer nog,
een strategisch belang. Het bezette gebied bood bij een verdere militaire
ope-ratie richting Zuidoost-Azië een dekking in de westflank. In een rugdekking
had Japan zich al voorzien door middel van een niet-aanvalsverdrag met de
Sovjet-Unie. Aldus konden de Japanners oprukken naar de door de Verenigde
Staten be-heerste Filippijnen, het door Groot-Brittannië ge-koloniseerde
Malakka met Singapore en de door Nederland bestuurde Indonesische Archipel
waar, zoals gezegd, de meeste grondstoffen waren.
Hiermee is
verklaard dat het gebrek aan grond-stoffen de directe aanleiding was tot de
Japanse oorlog in Zuidoost-Azië.
Maar als zo
vaak maakt de directe aanleiding deel uit van een reeks eerder plaatsgevonden
gebeur-tenissen. Eén van de meest medebepalende oorza-kelijke factoren was de
Westerse kolonisatie, en de invloed die de koloniserende machten hadden op in
Azië. Daarom ga ik nu eerst, beknopt, in op: ghoe de Westerse invloed in Azië
is ontstaanh, en gwaarom Japan die Westerse invloed wilde uit-schakelenh.
1.1.1 Hoe is de
Westerse invloed ontstaan
Ruwweg
geschetst voeren Europese machten naar Azië, landden daar, pikten gebieden in
en gingen die overheersen en uitbuiten.
In 1488 kwamen als eerste de Portugezen, daarna de Nederlanders. Zo voer in 1598 een Neder-landse handelsvloot uit Hoorn. Dat eskader van vijf schepen [de hoop, het geloof, de liefde, de trouw en de blijde boodscap] voer langs een nieuwe route, rond de zuidkaap van Amerika] naar Azië. [De zuidkaap van Zuid-Amerika is sindsdien kaap hoorn genaamd.] Een van de schepen, de liefde, strandde op de kust van Japan[6][6]. Die landing resul-teerde in een eeuwenlange relatie tussen Japan en Nederland. De factorij Decima werd ghet venster voor Japan naar de Westerse wereldh[7][7]. Daarna zorgden de Verenigde Oost-Indische Compagnie [VOC] en de Nederlandse Hand